Waar komt 'antimakassar' vandaan?

Rob Tempelaars

Jongeren van nu kennen de antimakassar hoogstens nog uit het interieur van hun grootouders of overgrootouders: een meestal wit, gehaakt en kanten kleedje dat ter versiering op de rugleuning van fauteuils, canapés en sofa's werd gelegd. Waar komt dat exotisch klinkende woord vandaan?

antimakassar

Robert Couse-Baker - CC BY 2.0

Het Nederlandse woord antimakassar is ontleend aan het Engelse antimacassar, waarvan de oudste vindplaats 1852 is. Dat woord is gevormd uit het voorvoegsel anti-, dat 'tegen' betekent, en de naam Macassar, een in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw door mannen vaak gebruikt haarolie. Oorspronkelijk diende de antimakassar om te voorkomen dat rugleuningen van de dure meubelstukken vet werden door de haren van de heren. Een soort "antivetkuifkleedje". Later, toen de haarolie plaatsmaakte voor andere middelen, diende de antimakassar louter nog ter decoratie.

Geoniem

De destijds zo populaire makassarolie is vernoemd naar de plek waar het werd geproduceerd: Makassar, de hoofdstad van de provincie Zuid-Celebes (Sulawesi Selatan) op het eiland Celebes. De olie werd gemaakt  uit de vruchtzaden van de koesambiboom of kesambiboom (Schleichera trijuga) die in de omgeving van de Indonesische stad groeiden. Een woord dat  is afgeleid van een aardrijkskundige naam, zoals antimakassar, noemen we een geoniem.