Naar het WNT online

Karakterisering
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) is een historisch, wetenschappelijk, beschrijvend woordenboek van het Nederlands van 1500-1976. De samenstelling was van de aanvang af een Nederlands-Belgische onderneming die in de traditie stond van de grote 19de-eeuwse woordenboeken zoals de Oxford English Dictionary (OED) van James Murray en het Deutsches Wörterbuch van de gebroeders Grimm. Beginnend met Matthias de Vries halverwege de 19de eeuw, hebben 5 generaties van redacteuren bijna anderhalve eeuw aan het WNT gewerkt tot het in 1998 werd voltooid. Het bestond toen uit 29 delen plus een Supplementdeel (A); in totaal 40 dikke banden. In 2001 volgden 3 delen Aanvullingen met nog niet eerder in het WNT behandelde, vooral 20ste-eeuwse woorden.

De ca. 1.700.000 citaten vertegenwoordigen het geschreven Nederlands van bijna vijf eeuwen en vormen daardoor een unieke en uiterst waardevolle databank, die tegenwoordig dankzij elektronische raadpleging, zoals op de cd-rom, volledig ontsloten kan worden. Bij een deel van de citaten ontbreekt in het grafisch WNT nog een jaartal, maar dat is veelal via de bronnenlijst te achterhalen.
De trefwoorden en redactionele tekst staat in de ‘oude spelling’, die van De Vries & Te Winkel, vandaar dat men beenen, loopen, zoo, mensch en eischen schrijft, en verbogen vormen gebruikt zoals in den vorm, in dezen zin.

Voor uitgebreide informatie over het WNT zie men bij de documenten hieronder.

Taalperiode
Het WNT beschrijft de betekenis en geschiedenis van honderdduizenden bekende en onbekende woorden, jonge woorden en zeer oude woorden, kortom het geschreven Nederlands van bijna vijf eeuwen (1500-1976). Van de opgenomen woorden zijn er vele inmiddels van betekenis veranderd of helemaal van het taaltoneel verdwenen.

Materiaalverzameling
Het WNT richt zich op de algemene Nederlandse woordenschat zoals die in Nederland en Vlaanderen leeft. Vaktermen zijn daarbij inbegrepen voor zover ze niet exclusief door vaklieden worden gebruikt; en de dialectwoordenschat wordt behandeld als het woorden van meer dan strikt lokaal belang betreft. Het WNT illustreert de betekenissen met citaten uit zeer gevarieerde bronnen. Een kleine greep uit de verschillende typen teksten waaruit die citaten stammen: literaire teksten als liederen en gedichten, romans, tragedies en kluchten; essays en levensbeschrijvingen; dagboeken en reisjournaals; juridische verhandelingen en oude rechtsbronnen; lexica en handboeken over allerlei vakgebieden zoals bosbouw, verloskunde, filosofie, wiskunde, dijkbouw, metselarij; recepten en modereportages; kranten en politieke pamfletten.

Omvang
Het WNT omvat inclusief de Aanvullingen 43 banden (Deel I-XXIX, 1 deel Supplement A; 3 delen Aanvullingen), verschenen in 686 afleveringen + 3 delen Aanvullingen met een omvang gelijk aan ca. 54 afleveringen. Het WNT behandelt ca. 400.000 trefwoorden waarvan ca. 95.000 hoofdtrefwoorden, verdeeld over 98.510 kolommen (49.255 pagina’s), inclusief de Aanvullingen.

Artikelstructuur
De WNT-artikelen hebben de volgende basisstructuur

• kopje: na het trefwoord (ingang) vindt men grammaticale en etymologische informatie.
• betekenisdeel: hierin worden de betekenissen van het behandelde woord gegeven, elk gevolgd door citaten die de betekenis illustreren.
• staartdeel (opnoemerdeel): dit bevat de subtrefwoorden (met een WNT-woord: opnoemers), de minder belangrijke afleidingen en samenstellingen die niet in een zelfstandig artikel behandeld worden.

Bronnenlijst
Het aantal bronnen van het WNT bedraagt naar schatting 8500-10.000. Aanvankelijk werden alleen regelmatig gebruikte bronnen geregistreerd en verschenen opgaven daarvan in de afzonderlijke WNT-delen.
In 1943 werd de eerste cumulatieve bronnenlijst uitgebracht door redacteur C. Kruyskamp. Er volgden in 1953 en 1966 aanvullingen op.
Deze bronnenlijsten kan men ook op de cd-rom raadplegen.

Publicatievorm
Het WNT in boekvorm is niet meer leverbaar; dit geldt zowel de folio-uitgave als die in pocketformaat. Antiquarisch wordt het werk regelmatig aangeboden, al of niet volledig.

In 1995 verscheen bij AND Software te Rotterdam de eerste cd-rom-uitgave van het WNT. Zie hiervoor en voor de tweede en derde release van 2000 en 2003 bij iWNT/Publicatievorm.
NB: De cd-rom van het WNT is niet meer leverbaar!

Het WNT kan men als volgt aanhalen:

[Folio-uitgave]
M. de Vries, L.A. te Winkel e.a., Woordenboek der Nederlandsche Taal. Delen I-XXIX. ’s-Gravenhage/Leiden etc.: M. Nijhoff/A.W. Sijthoff etc., 1882-1998. Supplement I. ’s-Gravenhage/Leiden etc.: M. Nijhoff/A.W. Sijthoff etc., 1956. Aanvullingen delen I-III. ’s-Gravenhage: Sdu Uitgevers, 2001.

[Verkleinde fotografische herdruk]
M. de Vries, L.A. te Winkel e.a., Woordenboek der Nederlandsche Taal. Delen I-XXV en Supplement I. Fotografische herdruk, verkleind. ’s-Gravenhage: Sdu Uitgeverij, 1993. Delen XXVI-XXIX. ’s-Gravenhage: Sdu Uitgeverij, 1994-1998. Aanvullingen delen I-III. ’s-Gravenhage: Sdu Uitgevers, 2001.

Contact
dr. Tanneke Schoonheim, Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.

Documenten
- F. Moerdijk (1994), Enige algemene informatie over het WNT
- M. de Vries (1882), Inleiding
- J.W. Muller (1899), Eischen en bezwaren der wetenschappelijke lexicographie
- Geschiedenis
- Feiten en cijfers
- Overzicht delen, trajecten en bewerkers
- De Aanvullingen
- F. Moerdijk (2001), Inleiding op Aanvullingen: Aanwijzingen voor het gebruik

Medewerkers van het WNT (tot 1999)
(Uit: R. Tempelaars, Medewerkers van het WNT, in 1998 verschenen in het Voorwerk van het laatste deel van het WNT, p. LIV-LVII.)

De jaartallen hebben betrekking op respectievelijk het jaar van indiensttreding en het jaar dat men de dienst verliet of dat men binnen het Instituut voor Nederlandse Lexicologie bij een andere afdeling zijn werkzaamheden continueerde. Vermeld worden alleen medewerk(st)ers met een min of meer vast contract; werkstudenten, uitzendkrachten en andere tijdelijke arbeidskrachten zijn dus niet in de lijsten opgenomen. Enige namen uit de lijst van `(Hoofd)redacteuren en aspirant-redacteuren' zijn ook te vinden onder de lijst van `Overige medewerkers', omdat de betrokkenen eerder in een andere functie bij het WNT werkzaam waren.
De gegevens zijn ontleend aan de diverse Voorberichten in het WNT, de Jaarboeken van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie, artikelen en archiefstukken. Op basis daarvan konden niet alle gegevens achterhaald worden. De jaartallen achter de vermelde personen worden hier daarom onder uitdrukkelijk voorbehoud van fouten gegeven.

(HOOFD)REDACTEUREN EN ASPIRANT-REDACTEUREN

OVERIGE MEDEWERKERS

Publicaties tot 1999
Hieronder treft u lijsten van publicaties aan die verschenen voor of ten tijde van de voltooiing van het WNT in 1998. Publicaties van 1999 en later kunt u vinden bij het iWNT.

Enige literatuur over het WNT
Enige literatuur over medewerkers van het WNT